14 oorlogs- en herdenkingsmonumenten in gemeente Loppersum voorzien van informatiebord

 

In het kader van 75 jaar vrijheid zijn 14 oorlogs- en herdenkingsmonumenten in de gemeente Loppersum voorzien van een informatiebord. Op de borden staat informatie over de geschiedenis van het monument. De borden geven inzicht in wat er in de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) is gebeurd in de verschillende dorpen van de gemeente Loppersum. Wethouder Rudi Slager (kunst en cultuur) onthulde het informatiebord bij het oorlogsmonument op de begraafplaats in Loppersum. Dit monument is eerder dit jaar geplaatst ter nagedachtenis aan zeven Canadese soldaten die daar tijdelijk begraven hebben gelegen.

 

Wethouder Rudi Slager (kunst en cultuur):

Tijdens de jaarlijkse herdenkingen, die worden bezocht door jong en oud, werden soms vragen gesteld over de monumenten. Wat voor betekenis heeft het monument en wat vertellen de Hebreeuwse teksten over het monument? Door het plaatsen van informatieborden bij de monumenten wordt hier een antwoord op gegeven. De borden staan bij monumenten voor verzetsstrijders en omgekomen Canadese soldaten, maar ook bij enkele herdenkingsmonumenten die ons doen herinneren aan een ooit levendige joodse gemeenschap in enkele dorpen van de gemeente Loppersum. Dat de Tweede Wereldoorlog nog erg leeft in de dorpen blijkt wel uit het feit dat er in 2020 nog een nieuw herdenkingsmonument is geplaatst op de begraafplaats in Loppersum.'

 

Fietsroute: vrij uitzicht over herwonnen land

Aan de oorlogs- en herdenkingsmonumenten is een fietsroute gekoppeld. Het is een route van 53 km door de gemeente Loppersum met de naam: vrij uitzicht over herwonnen land. De route voert langs alle 14 monumenten. De informatieborden en de fietsroute zijn ontwikkeld door Stichting Top van Groningen. De brochure is eind oktober af te halen bij de VVV Informatiepunten in onze gemeente. https://eemsdelta.groningen.nl/contact/vvv-winkels-en-tips

 

75 jaar vrijheid

In 2020 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. We vieren dat we sindsdien weer in vrijheid leven, in het besef dat we samen verantwoordelijk zijn om vrijheid door te geven. De informatieborden zouden eigenlijk voor 5 mei 2020 onthuld worden. Vanwege het coronavirus is dat verplaatst naar oktober 2020.

 

Oorlogs- en herdenkingsmonumenten in gemeente Loppersum

De volgende oorlogs- en herdenkingsmonumenten in de gemeente Loppersum zijn voorzien van een informatiebord:

 

  1. Oorlogsmonument, Concordiaplein Middelstum
  2. Joods monument, Stationsweg Stedum
  3. Joods monument, Rijksweg Garrelsweer
  4. Fokko Reinhard Zuidveld, Stadsweg Garrelsweer
  5. Oorlogsmonument, Torenplein 't Zandt
  6. Oorlogsmonument,  Loppersum
  7. Baarhuisje, Stedum
  8. Oorlogsmonument, dorpsplein Andreaskerk Westeremden
  9. Joods monument, hoek Molenweg/Schepperij Loppersum
  10. Tijdelijke graven, begraafplaats Wirdum
  11. Herdenkingsmonument Annette Katan, Borgweg Zeerijp
  12. Bevrijdingsmonument, Rijksweg Wirdum
  13. Oorlogsmonument begraafplaats Loppersum
  14. Oorlogsmonument begraafplaats Leermens

Canadezen kerkhof

Bij de bevrijding van deze streken ondervonden de geallieerden nog forse tegenstand van de Duitsers. Daarbij vielen aan beide kanten nog veel slachtoffers.

Onder leiding van de heer H. Pentinga werd tijdens de laatste dagen van de oorlog en de eerste dagen daarna een kerkhof aangelegd waar de vierenveertig gesneuvelde Canadezen, Polen en andere geallieerde militairen tijdelijk werden begraven. Hij en zijn medewerkers kregen toestemming van de eigenaren om kosteloos het stuk grond te gebruiken dat als opslagplaats voor suikerbieten en dergelijk dienstdeed, de zogenaamde Wierplaats aan het Wirdumermaar. Alle benodigde materialen werden bij een Canadese commandant aangevraagd. Het meeste werk werd door vrijwilligers gedaan. Overheidssteun werd niet gegeven en ook niet gevraagd. “Hadden wie ook ja nait neudig. De verzorging “was in handen van de heren J. Woldring en H. Schepel. Pentinga zorgt zelfs in de winter van 1945 – 1946 voor een bloemetje op de graven via S. Kempenaar. In de zomer van1946 worden de doden opgegraven en herbegraven op het geallieerde kerkhof op de Holterberg.


Wirdum bevrijd

Nadat de stad Groningen op 16 april1945 bevrijd was trokken de geallieerden verder oostwaarts richting Delfzijl. De Duitsers trokken zich terug, daarbij bliezen ze de bruggen over het Eemskanaal en het Damsterdiep op om de opmars van de bevrijders te vertragen. Op 19 april naderde een bataljon Canadezen van de Royal Winnipeg Rifles Stedum en Loppersum. In de ochtend van 20 april groeven Duitse soldaten zich in langs de Wirdumerweg om de Canadese opmars tegen te houden. Een ongemotiveerd zooitje ongeregeld als we ooggetuigen moeten geloven. In het Wirdumer Maar werd met veel bravoure nog een praam tot zinken gebracht. Vanuit ons dorp was duidelijk te zien dat de Lopster toren werd beschoten en na de middag hielden de Duitsers het voor gezien en namen de benen richting Appingedam. Rond drie uur in de middag verschenen tot grote vreugde van de Wirdumers de eerste Canadese verkenners in het dorp. Ze deelden sigaretten, snoep en chocolade uit. Het dorp werd zorgvuldig uitgekamd, maar er was geen Duitser meer te bekennen. Tegen de avond verschenen er veel zware tanks en zwaar geschut dat werd opgesteld langs de Eekwerderweg en rond de steenfabriek nabij Ekenstein. 's Nachts werd er nog hevig geschoten tussen Garrelsweer en Delfzijl, waarbij Wirdum niet getroffen werd. De volgende dag vluchtten vooral veel vrouwen en kinderen richting Loppersum omdat ons dorp zwaar werd beschoten vanuit Delfzijl. De boerderij van boer Siertsema aan de Eekwerderweg kreeg een voltreffer en brandde volledig af, tezamen met een aantal daar geparkeerde voertuigen van het Rode Kruis. Ook de kerk werd getroffen maar raakte niet in brand en de boerderij van Dijksterhuis, de voormalig Fromaborg kreeg een voltreffer waarbij een oud ziek familielid, Jantje Bulthuis Arkema zodanig gewond raakte dat zij later in het ziekenhuis in Groningen overleed. Zij had haar eigen huis aan de Rijksweg moeten verlaten omdat dat zwaar beschadigd was. Op 2 mei werd, na zware gevechten, eindelijk Delfzijl bevrijd en kwam er een eind aan de gevechtshandelingen. Drie dagen later zouden de Duitsers zich overgeven aan de geallieerden en was Nederland vrij.

Foto: Een Canadese tank (fotograaf onbekend)

 

Het verhaal van korporaal Alfred R. Edwards

 

Op 25 april 1945 sneuvelde de Canadese korporaal Alfred R. Edwards in Wirdum.

Ons dorp was in die die nadagen van de oorlog in geallieerde handen en werd door de  Duitsers hevig beschoten vanuit Emden en Delfzijl.

De verbindingstroepen waartoe Edwards behoorde had grote moeite om in het oorlogsgeweld hun telefoonlijnen in stand te houden.

Korporaal Edwards had de nacht doorgebracht in de voortuin van de familie Steenhuis-Geertsema aan de kerkeweg. Op de uitnodiging van de bewoners om in hun huis te slapen wilde hij niet ingaan omdat hij bang was dat het huis getroffen zou worden door een granaatinslag, aldus Having Steenhuis Geertsema, die dit verhaal kende van zijn vader.

In de ochtend van 25 april snelde hij een collega te hulp die gewond was nabij de boerderij van de familie Siertsema aan de Eekwerderweg.

Tijdens deze actie werd hij dodelijk getroffen door een vijandelijke granaat.

Hij werd die zelfde dag begraven op de z.g."Wierplaats", dat als tijdelijk kerkhof voor de geallieerde slachtoffers gebruikt werd.

Korporaal Edwards werd eerder die winter zwaar gewond toen hij met zijn jeep op een mijn reed.

Om te herstellen werd hij naar Engeland gestuurd, waar hij een ontmoeting had met zijn broer en zuster, die daar als militairen gestationeerd waren. Dit was de laatste keer dat zij hem gezien hebben.

In de brief aan de weduwe Edwards, waarin de bataljons commandant de toedracht van het ongeval beschreef werd als begraafplaats het Canadese kerkhof nabij Widum in Holland genoemd.

Het abusievelijk weglaten van de "r" in het woord Wirdum was er de oorzaak van dat de familie de plaats van sneuvelen van hun broer nooit heeft kunnen traceren, ook al kwamen zij regelmatig naar Nederland om als oorlogsveteranen de meidagen te herdenken.

Uitgerekend in het jaar 2000, de laatste keer dat de bevrijding met de Canadese oud strijders officieel werd herdacht, kwam de familie Edwards via via in aanraking met Steenhuis Geertsema.

Het was voor hen een zeer emotionele gebeurtenis om uiteindelijk de plaats te bezoeken waar hun broer Edward gesneuveld was.

In de zomer van 1946 werd het Canadese kerkhof in Wirdum geruimd, en werden de doden herbegraven op het geallieerde kerkhof op de Holterberg.


Het Edwards karretje

Stomtoevallig liep ik Klaas Dusseljee tegen het lijf. Klaas is voor de oorlog geboren aan de Kerkeweg nummer 27. Zijn vader was horlogemaker en had daar een winkel waar uurwerken, barometers, brillen en sieraden werden verkocht.

We raakten aan de praat over de bevrijding van Wirdum 75 jaar geleden en het sneuvelen van korporaal Edwards aan de Eekwerderweg. Hij vertelde dat Alfred Edwards in die dagen nog bij hun in huis geslapen had. Klaas was toen een jochie van een jaar of zes en hij kreeg van die Canadese soldaat een klein houten karretje met gekleurde blokjes. Hij heeft dat karretje nog jaren gehad en het werd bij hun in huis altijd het Edwards karretje genoemd. Toy van Nulck

Foto: verzameling Henk de Wilde